Qoxu almaq hissinin məhv olması, anosmiya nədir?

Anosmiya yəni qoxu almamaq problemi, fərqli səbəblərdən qaynaqlana bilər. Son illərdə xüsusilə koronavirusdan sonra gündəmə gələn anosmiya bəzi vəziyyətlərdə qalıcı ola bilir. Anosmiya xəstəliyinin bitki tərkibli müalicəsi mövcud deyil, ancaq belə ərəfələrdə limon, nanə, qəhvə kimi kəskin qoxulu qidaların müəyyən aralıqlarla qoxlanması beyinə siqnal göndərilməsi baxımından təsirli nəticələr verə bilər. Anosmiyanın müalicəsi qoxu alınmamasına səbəb olan problemin müəyyənləşməsindən sonra tərtib edilir.

Anosmiya, qoxu ala bilməmək mənasına gəlir. Bu zaman həmin duyğu tamamilə məhv olur.

Anosmiyanın əlamətləri nələrdir?

Əlamətləri şəxsin mövcud olduğu məkanda qoxu ala bilməməsi ilə özünü bəlli edər. Adətən istifadə edilən qidaların qoxusunun alınmaması ilə ortaya çıxır. Ancaq bəzən parfüm, sabun, koloniya kimi gündəlik həyatta istifadə edilən kəskin qoxuların alınmaması ilə müəyyən oluna bilər.

Səbəbləri nələrdir?

Qoxu ilə əlaqədar hava molekulları mövcuddur. Havada olan bu molekullar nəfəslə birlikdə buruna çəkilir. Burunun üst qismində qoxu alma reseptorlarıyla dolu olan mərkəz mövcuddur. Bu mərkəzdə mövcud olan sinir uclarına gələn qoxu molekulları enzimatik reaksiyalarla həll olunur. Sinir ucları qoxunu alaraq beyinə siqnal ötürür. Beyində mövcud olan qoxu mərkəzi gələn eletriksel siqnalı ayıraraq qoxunun nəyə aid olduğunu ayırd edir.
Qoxu almamağa nə səbəb olur?

Nazal polip adlandırılan burun ətlərinin anormal formada şişib burnu tıxaması qoxu almamağa səbəb ola bilir. Polipin müalicəsi yaşayan anosmiyanın tənzimlənməsini təmin edir.

İrəli dərəcədə burun əyriliyi də zamanla qoxu almaq bacarığının itməsinə yol aça bilir. Əyriliyin düzəldilməsi anosmiyanı düzəldə bilər.

Qrip, allergiya kimi üst tənəffüs yolu infeksiyaları burunda ümumi tıxanıqlıq yaranmasına səbəb olur. Bu tıxanıqlar hava axınının üst tərəfə çatmasına maneə olur.

Bununla yanaşı bəzi virusların sinirlər üzərində təsirləri olduğu bilinir. Virus xəstəliklərində sensötinöral tip qoxu itkilərinin də ola biləcəyi unudulmamalıdır.
Siqaret, narkotikadan istifadə anosmiya səbəbləri arasındadır.
Sinirlərdə yaşanan problemlər səbəbiylə də bu hal yaşana bilər:

Beyin şişləri

Altsheymer xəstəliyi

Hormonal pozuntular

Epilepsiya

Parkinson

Beyin əməliyyatı və s.

Bəzi problemlər var ki bu zaman da qoxu almamaq problemi görülür, ancaq müalicə yolu ilə həlli mümkündür:

Beyin şişi ya da beyin anevrizması kimi narahatçılıqlar olduqda

Baş ağrısı

Bulantı, qusma, cüt görmə, bulanıq görmə

Yerimə pozğunluqları

Qollarda və ayaqlarda hissizlik, güc itkisi və s.

Diaqnozu, endoskopik müayinə, sinüs tomoqrafiya, beyin MRT vasitəsilə qoyulur.

Müalicəsi
Anosmiyanın müalicəsi, ortaya səbəb qoyula bilirsə, məqsəd bu səbəbin ortadan qaldırılmasıdır. Anosmiyaya səbəb olan narahatçılığın müalicəsi ilə problemi aradan qaldırmaq mümkündür. Əgər burunda əyrilik varsa bunun müalicəsi cərrahi üsulla aparılır.

Burunun üst qismində mövcud olan qoxu sinirləri travma, sinüzit, şiddətli infeksiya kimi vəziyyətlərdə bəzən geri dönməyəcək formada bu hal yaranır.