Ketozis nədir?

Ketozis nədir?

Vücudun enerji üçün qlükoza yerinə yağ əritməsiylə yaranan və vücuddakı keton səviyyələrinin yüksəlməsi ilə xarakterizə edilən metabolik vəziyyətdir.

Doktorinfo.az xəbər verir ki, gündəlik karbonhidrat qəbulu çox aşağı olduğunda qlükoza depoları boşalır. Vücud enerji üçün yandıracaq qədər karbonhidrata sahib olmadığı üçün bunun yerinə yağ əridər. Vücud yağı parçaladıqca da keton adı verilən bir birləşmə istehsal etməyə başlayar. Ketonlar beyinin təməl enerji qaynağı halına gələr.

Ketosis, vücudun birinci enerji qaynağı olaraq qlükoza yerinə qaraciyərdəki yağın parçalanmasıyla istehsal edilən birləşmələr olan ketonları istifadə etdiyi metabolik vəziyyətdir. Vücudun ketona girməsi qan və idrardakı keton səviyyələrinin yüksəlməsi nəticəsində gerçəkləşir.

Vücudun ketozisə girməsi adətən pəhriz müddətindəki karbonhidrat qəbulunda əhəmiyyətli bir azalma ilə özünü göstərir. Çünki karbonhidrat qəbulunun azalması insulin səviyyələrini aşağı salır və vücudu toplanmış yağ əritməyə istiqamətləndirir. Bu əritmə də keton səviyyələrinin artması mənasına gəlir. Artıq ketonlar vücudun enerji qaynağı halına gəlmişdir.

Həmçinin qanda və sidikdə keton səviyyələrinin yüksəlməsiylə xarakterizə olan ketozis, uzun müddət idman məşğuliyyəti və olduqca məşhurlaşan, ancaq hər kəs üçün uyğun olmayan ketogenik pəhriz tətbiqində də ortaya çıxar. Xülasə, ketosis əsnasında qanda yüksək miqdarda keton mövcud olur.

Ketozis müddəti necə həyata keçir?

Vücud yağ rezervlərini istifadə edərək yağ itkisini təşviq edərkən eyni zamanda sabit bir enerji qaynağı təmin edər. Ketozisə keçiş adətən vücudun bu yeni metabolik vəziyyətə alışması üçün bir neçə gün çox aşağı karbonhidrat qəbulu gərəkdirir.

Aşağı karbonhidrat qəbulu sonrası ketozis müddəti şəxsin yaşına və vücudunun verdiyi reaksiyaya görə dəyişə bilər. Ancaq adətən vücudun ketozisə girmə müddəti ortalama 2-4 il davam edə bilər..
Ketozisə girmə müddətinə təsir göstərən faktorlar bu formadadır:

Yaş

Karbonhidrat, yağ və protein qəbulu

Metabalizma

Yuxu sağlamlığı

Stress səviyyəsi

Ketozisin vücud üçün faydaları:

Çəki verməsinə kömək edər

Qan şəkərini tənzimləyər

İnsulin dirəncini azaldır

Stress səviyyəsini aşağı sala bilər

Enerji səviyyəsini artırır

Epilepsiya krizlərini azalda bilər

Ketogenik pəhriz və ketozis müddəti ürək sağlamlığını qidalandırar

Metabalik sindrom riskini azalda bilər.

Vücuddakı iltihablara qarşı faydalı ola bilər.

Ketosis əlamətləri və əks təsirləri

Vücudun ketogenik pəhriz ilə birlikdə ketozisə daxil olma müddəti xüsusilə ilk həftə ərzində vücudda bəzi əlamət və təsirlər göstərə bilər. Bunların əvvəlində baş ağrısı, mədə bulantısı, qarın ağrısı, qəbizlik, yuxu problemləri gəlir. Çünki vücud yeni bir müddətə adaptasiya olmağa çalışdığında bəzi reaksiyalar verə bilər. Bu müddətdə bol su içmək təsirləri yüngülləşdirə bilər.

Ketozisin ortaya çıxara biləcəyi əlamət və yan təsirləri:

Baş ağrısı

Mədə bulantısı

Baş gicəllənməsi

Qəbizlik

Qarın ağrısı

Yuxu problemləri

Şəkər istəyi

Əsəbilik halı

Ketozis qoxusu nədir?
Ketosis müddətində nəfəs alıb-verərkən pis qoxu ortaya çıxa bilər. Bu pis qoxulu nəfəs, keto pəhrizinin geniş yayılan əks təsiridir. Xüsusilə meyvəli və ya dırnaq boyası bənzəri bir qoxu fərq edilməsi vücudun ketozistə olduğunun bir göstəricisi sayıla bilər. Qoxuyu aparmaq üçün dişlər fırçalanmalı, su içilməli, daha artıq protein istifadə edilməlidir.

Ketozis ilə diabetik ketoasidoz arasındakı fərq nədir?

İki fərqli vəziyyətdir. Ketozis əsnasında qanda yüksək miqdarda keton mövcuddur, ancaq bu ketonlar qanı asidik hala gətirəcək qədər artıq deyildir. Bu vəziyyət adətən oruc tutulduğu və ya aşağı karbonhidratlı bir pəhriz tətbiq edildiyi zaman gerçəkləşir. Diabetik ketoasidoz isə diabetli və diaqnoz qoylmayan diabetli şəxslərə təsir göstərən bir vəziyyətdir. Qanda insulin əksikliyindən ötrü çox artıq keton tapılıb qanı asidik hala gəldiyində ortaya çıxar. Diabet ilə bağlı ketoasidoz həyatı təhdidedicidir və təcili yardım gərəkdirər.